ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား သမိုင်းကြောင်း - ၁၉၃၀ မှ ၂၀၂၆ အထိ အပြည့်အစုံ

ကမ္ဘာ့ဖလားဆိုတာ ဘာလဲ

ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလားသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အကြီးမားဆုံးနှင့် အထင်ကရဆုံး အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဘောလုံးပြိုင်ပွဲဖြစ်သည်။ လေးနှစ်တစ်ကြိမ် ကျင်းပပြီး ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းရှိ ဘောလုံးချစ်သူ ဘီလီယံပေါင်းများစွာ စိတ်ဝင်စားကြသည်။ ၁၉၃၀ ခုနှစ်တွင် စတင်ကျင်းပခဲ့ပြီး ယနေ့အထိ အကြိမ် ၂၀ ကျော် ကျင်းပပြီးဖြစ်သည်။

ကမ္ဘာ့ဖလားသည် ဘောလုံးကစားသမားတိုင်း၏ အကြီးမားဆုံးအိပ်မက်ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို ကမ္ဘာ့စင်မြင့်ပေါ်တွင် ဖော်ပြနိုင်သော အခွင့်အရေးဖြစ်သည်။ ဖိုင်နယ်ပွဲသည် ကမ္ဘာ့အားကစားလောကတွင် အများဆုံးကြည့်ရှုသော အစီအစဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။

အစောပိုင်း သမိုင်းကြောင်း (၁၉၃၀-၁၉၅၀)

ပထမဆုံး ကမ္ဘာ့ဖလား - ဥရုဂွေး ၁၉၃၀

ပထမဆုံး ဖီဖာကမ္ဘာ့ဖလားကို ၁၉၃၀ ခုနှစ်တွင် တောင်အမေရိက နိုင်ငံဖြစ်သော ဥရုဂွေးတွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ အသင်း ၁၃ သင်းသာ ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ပြီး အိမ်ရှင် ဥရုဂွေးအသင်းက အာဂျင်တီးနားကို ၄-၂ ဂိုးဖြင့် အနိုင်ရကာ ပထမဆုံး ချန်ပီယံဖြစ်ခဲ့သည်။

၁၉၃၄ နှင့် ၁၉၃၈ ခုနှစ်များတွင် အီတလီအသင်းက နှစ်ကြိမ်ဆက်တိုက် ချန်ပီယံဖြစ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြောင့် ၁၉၄၂ နှင့် ၁၉၄၆ တွင် ပြိုင်ပွဲကို ရပ်ဆိုင်းခဲ့ရသည်။ ၁၉၅၀ ခုနှစ်တွင် ဘရာဇီးနိုင်ငံ၌ ပြန်လည်ကျင်းပရာ ဥရုဂွေးက မျှော်လင့်မထားဘဲ ဒုတိယအကြိမ် ချန်ပီယံဖြစ်ခဲ့သည်။

ရွှေရောင်ခေတ် (၁၉၅၈-၁၉၇၀)

ပေလေနှင့် ဘရာဇီး၏ ထွန်းကားချိန်

၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် အသက် ၁၇ နှစ်သာ ရှိသေးသော ပေလေသည် ဘရာဇီးအသင်းကို ဆွီဒင်တွင် ကျင်းပသော ကမ္ဘာ့ဖလားတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် ချန်ပီယံဖြစ်အောင် ပို့ဆောင်ခဲ့သည်။ ပေလေသည် ကမ္ဘာ့ဘောလုံးသမိုင်းတွင် အကြီးမြတ်ဆုံး ကစားသမားတစ်ဦးအဖြစ် ယနေ့တိုင် အသိအမှတ်ပြုခံရသည်။

ဘရာဇီးအသင်းသည် ၁၉၆၂ ခုနှစ် ချီလီကမ္ဘာ့ဖလားကိုလည်း ဆွတ်ခူးခဲ့ပြီး ၁၉၇၀ ခုနှစ် မက္ကဆီကိုကမ္ဘာ့ဖလားတွင် တတိယအကြိမ် ချန်ပီယံဖြစ်ကာ ဂျူးလ်းရီးမေး ဖလားကို အပြီးအပိုင် သိမ်းပိုက်ခွင့်ရခဲ့သည်။ ၁၉၆၆ ခုနှစ်တွင်မူ အင်္ဂလန်က အိမ်ကွင်းတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် ချန်ပီယံဖြစ်ခဲ့သည်။

ခေတ်သစ် ကမ္ဘာ့ဖလား (၁၉၇၄-၂၀၀၂)

ဂျာမနီနှင့် အာဂျင်တီးနား ထွန်းကားချိန်

ဂျာမနီအသင်းသည် ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် အိမ်ကွင်း၌ ချန်ပီယံဖြစ်ခဲ့ပြီး ကမ္ဘာ့ဘောလုံးတွင် အင်အားကြီးအသင်းတစ်သင်းအဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် အာဂျင်တီးနားက အိမ်ကွင်းတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် ချန်ပီယံဆွတ်ခူးခဲ့သည်။

၁၉၈၆ ခုနှစ် မက္ကဆီကို ကမ္ဘာ့ဖလားသည် ဒီအေဂို မာရာဒိုနာ၏ ထူးချွန်သော စွမ်းဆောင်ရည်ဖြင့် အာဂျင်တီးနားက ဒုတိယအကြိမ် ချန်ပီယံဖြစ်ခဲ့သည်။ "ဘုရားသခင်၏ လက်" ဂိုးနှင့် "ရာစုနှစ်၏ အကောင်းဆုံးဂိုး" တို့သည် ကမ္ဘာ့ဖလားသမိုင်းတွင် မမေ့နိုင်သော အမှတ်တရများ ဖြစ်သည်။

၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် ဘရာဇီးက စတုတ္ထအကြိမ် ချန်ပီယံဖြစ်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၈ တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံက အိမ်ကွင်း၌ ပထမဆုံးအကြိမ် ချန်ပီယံဖြစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် တောင်ကိုရီးယားနှင့် ဂျပန်တို့ ပူးတွဲအိမ်ရှင်အဖြစ် ကျင်းပရာ ဘရာဇီးက ပဉ္စမအကြိမ် ချန်ပီယံဖြစ်ခဲ့သည် — ဤအကြိမ်အရေအတွက်ကို ယနေ့အထိ မည်သည့်အသင်းမျှ ကျော်လွန်နိုင်ခြင်း မရှိသေးပါ။

ပြိုင်ပွဲ၏ အတိုင်းအတာသည်လည်း ကြီးမားလာခဲ့သည်။ ၁၉၉၈ ခုနှစ်မှ စတင်၍ အသင်း ၃၂ သင်း ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ပြီး ကမ္ဘာ့အသင်းပေါင်းများစွာ ပါဝင်ခွင့်ရရှိလာခဲ့သည်။

မကြာသေးမီ သမိုင်းကြောင်း (၂၀၀၆-၂၀၂၂)

၂၀၀၆ ခုနှစ် ဂျာမနီကမ္ဘာ့ဖလားတွင် အီတလီက စတုတ္ထအကြိမ် ချန်ပီယံဖြစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် အာဖရိကတိုက်တွင် ပထမဆုံးအကြိမ် ကျင်းပရာ စပိန်နိုင်ငံက ပထမဆုံးအကြိမ် ချန်ပီယံဆွတ်ခူးခဲ့သည်။

၂၀၁၄ ခုနှစ် ဘရာဇီးကမ္ဘာ့ဖလားတွင် ဂျာမနီက စတုတ္ထအကြိမ် ချန်ပီယံဖြစ်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၈ ရုရှားကမ္ဘာ့ဖလားတွင် ပြင်သစ်က ဒုတိယအကြိမ် ချန်ပီယံဖြစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ် ကာတာကမ္ဘာ့ဖလားတွင် လီယိုနယ်လ် မက်ဆီ ဦးဆောင်သော အာဂျင်တီးနားက တတိယအကြိမ် ချန်ပီယံဖြစ်ခဲ့သည်။ ယင်းပြိုင်ပွဲသည် အာရပ်နိုင်ငံတစ်ခုတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် ကျင်းပသော ကမ္ဘာ့ဖလားလည်း ဖြစ်သည်။

၂၀၂၆ ကမ္ဘာ့ဖလား - သမိုင်းသစ်ရေးမည်

၂၀၂၆ ကမ္ဘာ့ဖလားသည် သမိုင်းတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် အသင်း ၄၈ သင်းဖြင့် ကျင်းပမည့် ပြိုင်ပွဲဖြစ်သည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ကနေဒါနှင့် မက္ကဆီကို သုံးနိုင်ငံ ပူးတွဲအိမ်ရှင်အဖြစ် ကျင်းပမည်ဖြစ်ပြီး ဇွန်လ ၁၁ ရက်မှ ဇူလိုင်လ ၁၉ ရက်အထိ ကျင်းပမည်ဖြစ်သည်။

ပွဲဖွင့်ပွဲကို မက္ကဆီကိုစီးတီးရှိ အက်စ်တာဒီယို အက်ဇ်တက်ကာတွင် ကျင်းပမည်ဖြစ်ပြီး ဖိုင်နယ်ပွဲကို နယူးယောက်-နယူးဂျာစီရှိ မက်လိုက်ဖ် စတေဒီယမ်တွင် ကျင်းပမည်ဖြစ်သည်။ စုစုပေါင်း ပွဲစဉ် ၁၀၄ ပွဲ ကစားမည်ဖြစ်ပြီး မြို့ ၁၆ မြို့တွင် ကျင်းပမည်ဖြစ်သည်။

ကမ္ဘာ့ဖလား စံချိန်များနှင့် ကိန်းဂဏန်းများ

• ဘရာဇီး — အကြိမ် ၅ ကြိမ် ချန်ပီယံ (၁၉၅၈၊ ၁၉၆၂၊ ၁၉၇၀၊ ၁၉၉၄၊ ၂၀၀၂) — အများဆုံး ချန်ပီယံဖြစ်သော အသင်း
• ဂျာမနီ — အကြိမ် ၄ ကြိမ် ချန်ပီယံ (၁၉၅၄၊ ၁၉၇၄၊ ၁၉၉၀၊ ၂၀၁၄)
• အီတလီ — အကြိမ် ၄ ကြိမ် ချန်ပီယံ (၁၉၃၄၊ ၁၉၃၈၊ ၁၉၈၂၊ ၂၀၀၆)
• အာဂျင်တီးနား — အကြိမ် ၃ ကြိမ် ချန်ပီယံ (၁၉၇၈၊ ၁၉၈၆၊ ၂၀၂၂)
• ပြင်သစ် — အကြိမ် ၂ ကြိမ် ချန်ပီယံ (၁၉၉၈၊ ၂၀၁၈)
• ဥရုဂွေး — အကြိမ် ၂ ကြိမ် ချန်ပီယံ (၁၉၃၀၊ ၁၉၅၀)

ရွှေဖိနပ်ဆုသည် ပြိုင်ပွဲတစ်ခုတွင် ဂိုးအများဆုံးသွင်းသော ကစားသမားအား ချီးမြှင့်သော ဆုဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့ဖလားသမိုင်းတစ်လျှောက် ဂိုးအများဆုံးသွင်းထားသူမှာ ဂျာမနီမှ မီရိုဆလော့ဖ် ကလိုးဇဲ ဖြစ်ပြီး ဂိုး ၁၆ လုံး သွင်းထားသည်။

အာရှဘောလုံးနှင့် မြန်မာပရိတ်သတ်များအတွက် အရေးပါပုံ

အာရှတိုက်မှ အသင်းများသည် ကမ္ဘာ့ဖလားတွင် ပိုမိုအောင်မြင်လာနေသည်။ ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် တောင်ကိုရီးယားက ဆီမီးဖိုင်နယ်အထိ တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ဂျပန်သည်လည်း အကြိမ်ကြိမ် နောက်ဆုံးအဆင့် ၁၆ သင်းအထိ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ကမ္ဘာ့ဖလားတွင် အာရှဇုန်မှ အနည်းဆုံး အသင်း ၈ သင်း ပါဝင်ခွင့်ရရှိမည်ဖြစ်ပြီး အာရှဘောလုံးအတွက် သမိုင်းသစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။

မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘောလုံးချစ်သူများအတွက် ကမ္ဘာ့ဖလားသည် အကြီးမားဆုံး အားကစားပွဲတော်ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတကာ ဘောလုံးကြယ်ပွင့်များကို လက်တွေ့ကြည့်ရှုနိုင်ပြီး အာရှဘောလုံး၏ တိုးတက်မှုကို ဂုဏ်ယူစွာ စောင့်ကြည့်နိုင်သည်။ ပွဲစဉ်ဇယားကို စစ်ဆေးကာ ၂၀၂၆ ကမ္ဘာ့ဖလား၏ စိတ်လှုပ်ရှားဖွယ် ခရီးကို အတူတူ လိုက်ပါကြည့်ရှုကြပါစို့။